دوستی در محیط کار مانند شمشیر دو لبه عمل می‌کند و می‌تواند مزایای فرا‌وانی داشته باشد یا آسیب‌های جدی به فرد و سازمان بزند. به همین دلیل ضروری است به این پرسش پاسخ دهیم که چگونه روابط دوستانه در محل کار را برقرار کنیم و از مزایای آن بهره‌مند شویم بدون اینکه دچار آسیب‌های آن گردیم. در این گزارش پس از بررسی مزایا و معایب دوستی در محیط کار، هفت پیشن‌هاد کاربردی برای مدیریت این روابط ارائه شده است.
مزایای دوستی در محیط کار
مزایای دوستی در محیط کار بسیار گسترده‌اند. این روابط می‌توانند بستر ساز تشکیل محیطی حمایتی شوند که در آن حس تعلق را تجربه کنیم. در سال ۲۰۰۸، موسسه نظر‌سنجی گالوپ پژوهشی در این زمینه انجام داد که بر اساس نتایج آن، دوستی کارکنان در محل کار نتایج مثبتی برای کسب‌وکار‌ها داشته است. افزایش اعتماد متقابل بین همکاران، همکاری دوطرفه و کاهش استرس از جمله این مزایا بودند.
تمام این عوامل خلاقیت و نوآوری در محیط کار را تقویت می‌کنند. وقتی به همکارانی که مانند دوستان ما هستند اعتماد داشته باشیم، راحت‌تر می‌توانیم ایده‌های نو را بیان و آزمایش کنیم. از منظر دیگر با همه‌گیری کرونا و شرایط دشواری که در محیط کار برای بسیاری از مشاغل ایجاد کرد، وجود دوستان در آنجا به حفظ روحیه کارکنان در آن شرایط سخت کمک کرد.
مطابق جدید‌ترین تحقیقات گالوپ، کارکنان دارای دوستی در محیط کار در دوران‌های سخت کاری تمایل بیش‌تری به ماندن در سازمان دارند. پژوهشی دیگر در سال ۲۰۱۹ نشان می‌داد که دوستی در محیط کار می‌تواند امنیت روانی کارکنان و اشتراک دانش و مهارت بین آن‌ها را تقویت نماید.
از منظر دیگر، دوستی در محیط کار برای خودمان نیز سودمند است. بخشی از هویت ما در محیط کار شکل می‌گیرد، به همین دلیل داشتن دوست یا دوستانی در آن محیط جهت غنای هویت و شادکامی کلی ما می‌باشد.
معایب دوستی در محیط کار
این نوع دوستی علاوه بر مزایا، می‌تواند آسیب‌ها و چالش‌هایی برای فرد و کل سازمان ایجاد کند. شایعه‌پراکنی، آزار‌های جنسی و پارتی‌بازی، سوگیری به نفع دوست در زمان ارزیابی عملکرد او از مهم‌ترین آسیب‌های دوستی در محیط کار به شمار می‌روند. محققان مختلف در پژوهش‌های خود بخش‌هایی از این آسیب‌ها را شناسایی کرده‌اند که در ادامه به برخی از آن‌ها اشاره می‌کنیم.
۱. شایعه‌پراکنی و غیبت
شایعه‌پراکنی و غیبت می‌تواند باعث ایجاد دو‌دستگی و از بین رفتن اعتماد بین همکاران شود.
۲. شوخی‌های نامناسب
شوخی‌ها بسته به نحوه انجام، می‌توانند به روابط همکاران آسیب برسانند. برای مثال اگر شوخی‌های جنسیتی در محیطی ترویج یابند، برخی از همکاران بین دو گزینه همراه‌ی با این شوخی‌ها یا کنار گذاشته شدن از سوی گروه دچار مشکل می‌شوند. در نتیجه دو‌دستگی بین همکاران شکل می‌گیرد که می‌تواند تا حدی پیش برود که بر تعامل‌های محیط کار و ترقی فرد تأثیر بگذارد.
۳. آزار‌های جنسی
آزار‌های جنسی نیز ممکن است ابتدا با دوستی آغاز شوند، اما با گذشت زمان به معضلی برای فرد آزارشده و سازمان تبدیل گردند.
۴. پارتی‌بازی
پارتی‌بازی و سوگیری در قضاوت به نفع دوستان در محیط کار نیز یک مسئله مهم است. برای مثال تصور کنید مشتری از محصول یا خدمات ارائه‌شده راضی نباشد. اگر مسئول بررسی این موقعیت با همکار مسئول مشتری دوست باشد، آیا می‌تواند بین رابطه کاری و دوستی خود تفکیک قائل شده و به درستی قضاوت کند؟
۵. به خطر افتادن نظام بالیاقت‌سالاری
یکی از مهم‌ترین عوامل بقای هر سازمان دقت به بالیاقت‌سالاری است. یعنی هر فرد بر پایه توان‌مندی‌ها، مهارت و عملکرد خود در جایگاه مناسب سازمان قرار گیرد. دوستی در محیط کار می‌تواند نظام بالیاقت‌سالاری را با چالش روبرو سازد. احتمالا مثال معروف شرکت نفتی انرون را شنیده‌اید که به علت همین روابط دوستانه و باندبازی دچار فساد سازمانی شد. دوستی و روابط پشت‌پرده بین دوستان در محیط کار می‌تواند دیگران را نیز ناامید کند. برای مثال اگر ببینید که با وجود تلاش‌ها و توان‌مندی‌ها تنها افراد متصل به رئیس یا مدیر ارتقا می‌یابند، حس تعلق و انگیزه خود برای کار را از دست می‌دهید. با گذشت زمان این مسئله فرهنگ سازمانی سالم را مختل کرده و به فساد ساختاری و افت عملکرد کلی سازمان منجر می‌شود.
چگونه مرز رابطه حرفه‌ای و دوستی در محیط کار را مراعات کنیم؟
چگونه با دوستان خود در محیط کار تعامل کنیم بدون اینکه دچار آسیب‌های احتمالی ناشی از آن شویم؟ پژوهشگران برای مرزگذاری بین رابطه دوستانه و حرفه‌ای در محیط کار چهار اصل را بیان می‌کنند
- پرهیز از تعامل‌های دوستانه در محیط کار به معنای پرهیز عامدانه از تعامل دوستانه با دوستان؛
- تمرکز مجدد غیر‌مستقیم بر رابطه حرفه‌ای به معنای بازگرداندن تعامل از حالت دوستانه به حالت حرفه‌ای؛
- تمرکز مجدد مستقیم بر رابطه حرفه‌ای به معنای درخواست از دوستان برای رفتار حرفه‌ای؛
- نگهداری مرز‌های شخصی و شفافیت به معنای مذاکره در مورد مرز‌های رابطه حرفه‌ای و دوستانه و لزوم برقراری و حفظ فاصله این دو.
بر مبنای این چهار اصل، در ادامه هفت پیشن‌هاد کاربردی را آورده‌ایم.
۱. در مورد مرز دوستی خود با همکار خودتان مذاکره کنید
دوستی‌ها زمانی پایدار می‌مانند که طرفین درک درستی از شکل و نوع دوستی خود داشته باشند. تنها راه رسیدن به این درک، گفت‌وگوی شفاف و متقابل است. وقتی هر دو طرف یکدیگر را بفهمند، کمتر دچار کاری می‌شوند که باعث هم‌خوردن رابطه‌شان شود.
۲. به دنبال تشکیل فضایی امن برای مشارکت همه اعضا باشید
اگر تعدادی دوست قدیمی در محیط کار دارید، بهتر است فضای تازه‌وارد‌ها را نیز داشته باشید. آن‌ها را به دورهمی‌های خود دعوت کرده و فضایی بسازید تا آن‌ها نیز به شما و دیگر همکاران قدیمی اعتماد کنند.
۳. به چیز‌هایی که دوستی شما را پایدار نگه می‌دارد، دقت کنید
هر شکلی از دوستی بر پایه اعتماد متقابل بنا شده است. در محیط کار نیز اعتماد بین کارکنان یا بین کارکنان و مدیران عاملی مهم در پیشبرد کار‌هاست. به همین دلیل به عواملی فکر کنید که دوستی بین شما و همکار خود را محکم می‌کند. مراقب باشید تا آن‌ها را نقض نکنید. در غیر این صورت اعتماد بین شما از بین خواهد رفت.
۴. اصالت و یکپارچگی شخصیت خود را حفظ کنید
گفتن آن راحت‌تر از انجام دادن است، اما شما نباید هویت و شخصیت خود را قربانی دوستی‌های ساختگی در محیط کار کنید. به ارزش‌ها، هنجار‌ها و آنچه هستید احترام بگذارید.
۵. نیازی نیست با همه در محیط کار دوست شوید
واقعا نیازی نیست با همه همکاران در محیط کار دوست شوید. با فردی در محیط کار دوست شوید که از نظر فکری و شخصیتی بیش‌تر به او نزدیک هستید. با سایرین می‌توانید رابطه‌ای حرفه‌ای و مناسب بر پایه منافع مشترک و اهداف سازمانی برقرار کنید.
۶. از شایعه‌پراکنی پرهیز کنید
به هیچ وجه در غیبت و شایعه‌پراکنی داخل نشوید. فرا‌موش نکنید احتمالا شما با افرادی در محیط کار دوست شوید که آن‌ها با یکدیگر دوست نباشند. از سخن‌گویی در غیبت پرهیز کنید.
۷. مراقب فاصله بین رئیس و کارمند باشید
اگر رهبر یا رئیس یک مجموعه هستید، حتما مراقب حفظ فاصله خود با کارکنان باشید. برای مثال اگر قرار است دورهمی کاری برگزار شود، از همه دعوت کنید تا در مراسم شرکت کنند. استثنا قائل نشوید، در غیر این صورت ریسک افت اعتماد و شایعه‌پراکنی را به جان می‌خرید.
از تجربه خود بگویید
شما چه تجربه‌های تلخ و شیرینی از دوستی در محیط کار دارید؟ آیا موافق دوستی در این محیط هستید؟ نظرات و تجربیات خود را با ما در میان بگذارید.
