توماس پین، روشنفکر انقلابی انگلیسیتبار مقیم مستعمرات آمریکا، در سال ۱۷۷۶ کتابچهی ۴۷ صفحهای عقل سلیم را منتشر کرد که به یکی از پرفروشترین آثار تبدیل شد و استدلال میکرد مستعمرهنشینان باید استقلال از بریتانیا را طلب کنند.
عقل سلیم یا حس عام به معنای توانایی قضاوت منطقی و درک موضوعات به صورت مشترک میان همه انسانها شناخته میشود، اما مارک وایتینگ و دانکن واتس، دو دانشمند علوم اجتماعی محاسباتی از دانشگاه پنسیلوانیا، در تحقیق تازهای نشان دادهاند که این مفهوم به ندرت به دقت مورد بررسی قرار گرفته است.
این دو محقق از ۲٬۰۴۶ نفر شرکتکننده خواستند تا به ۴٬۴۰۷ ادعای مرتبط با عقل سلیم از منابع گوناگون از جمله رسانههای خبری، ایمیلهای تبلیغات انتخاباتی و سخنان رایج پاسخ دهند. ادعاها از حقایق ساده مانند مثلثها سه ضلع دارند تا مباحث انتزاعیتری همچون ادراک تنها منبع دانش است گسترده بود.
نتایج نشان داد آنچه مردم به عنوان عقل سلیم میپذیرند، به طور قابلتوجهی از فرد به فرد متفاوت است. در مورد حقایق قطعی مانند ویژگیهای هندسی، اختلاف نظر کمتر بود، اما در مباحث اجتماعی و انتزاعی، دیدگاههای شخصی نقش تعیینکننده داشتند.
بررسی دلایل تفاوتها آشکار کرد که نحوهی بازنمایی یک جمله میتواند بر احساس فرد درباره عقل سلیم تأثیر بگذارد؛ برای مثال عبارتی مانند همه انسانها یکسان آفریده شدهاند توسط کسانی که با آن موافق نبودند، کمتر به عنوان عقل سلیم تلقی میشد.
شگفتانگیزترین یافته این بود که متغیرهای جمعیتشناختی نظیر سن، سطح تحصیلات و جنسیت نقشی در تعیین حس عام نداشتند، در حالی که سطح ادراک اجتماعی افراد تأثیرگذار بود.
محققان نتیجه گرفتند که اگرچه مجموعهای از دانشها میان همه مشترک است، اما تنها بخش کوچکی از آن حس مشترکی را برانگیزد که هر فرد به عنوان عقل سلیم میشناسد، حسی که بسیار خاص و منحصربهفرد است.
این تحقیق پیش از آنکه به ما یاد دهد در مقابله با دیگران محتاط باشیم، کاربردهای بالقوهای در علوم اجتماعی و توسعه هوش مصنوعی دارد. مطالعه در مجله PNAS منتشر شده است.