جراحی تعویض مفصل زانو که به آن آرتروپلاستی زانو نیز میگویند، روشی جراحی است که در آن تمام یا بخشی از مفصل آسیبدیده زانو با یک پروتز مصنوعی از فلز و پلاستیک جایگزین میشود. این عمل برای بازیابی توانایی حرکت و از بین بردن دردهای مزمن مفصلی انجام میگردد. بهبودی کامل ممکن است تا یک سال طول بکشد، اما بیمار بهتدریج میتواند فعالیتهای روزمره خود را آغاز نماید.
جراحی تعویض مفصل زانو چیست؟
زانو از مهمترین و در عین حال آسیبپذیرترین مفصلهای بدن محسوب میشود. وقتی این مفصل به شدت دچار آسیب شده و فرد را از انجام حرکات روزمره ناتوان سازد، پزشک با توجه به شرایط بالینی، تعویض مفصل با پروتز را تجویز میکند.
انواع تعویض مفصل زانو
بر اساس شدت و محل آسیب، جراح یکی از دو روش زیر را پیشنهاد میدهد
- تعویض کامل مفصل زانو شایعترین نوع است که در آن هر سه ناحیه منیسک داخلی، منیسک خارجی و زیر کشکک زانو با مفصل مصنوعی جایگزین میشوند.
- تعویض جزئی مفصل زانو زمانی انجام میشود که تنها بخشی از مفصل آسیب دیده باشد و بیشتر در بزرگسالان جوان مبتلا به تروما رایج است.
آرتروپلاستی برای درمان چه آسیبهایی مفید است؟
وقتی علائم شدید با درمانهای غیرجراحی کنترل نشوند، پزشک ممکن است عمل را توصیه نماید. موارد قابل درمان عبارتاند از
- سفتی مفصل زانو
- تورم و درد مزمن
- آرتروز شدید زانو
- هموفیلی
- روماتیسم مفصلی
- محدودیت حرکتی زانو
- بیماریهای رسوب کریستال مانند نقرس
- دیسپلازی استخوان (اختلال رشد استخوان)
- آسیب یا عفونت رباط منتهی به آرتروز شدید
- نکروز آواسکولار (مرگ سلولهای استخوانی بهعلت کمخونی)
مراحل پیش از جراحی تعویض مفصل زانو
بیمار قبل از آرتروپلاستی باید مراحل زیر را پشت سر بگذارد
- معاینه فیزیکی برای اطمینان از سلامت عمومی جهت جراحی
- انجام آزمایشهای خون بر اساس شرایط بالینی
- نوار قلب برای ارزیابی سلامت قلبی
- مراجعه به دندانپزشک و تأیید سلامت دهان برای پیشگیری از عفونت پس از عمل
- تصویربرداری از زانو با اشعه ایکس (در صورت نیاز امآرآی یا سیتیاسکن)
- مشورت با پزشک درباره داروها و مکملهای مصرفی و قطع احتمالی آنها
روند انجام جراحی تعویض مفصل زانو
بیهوشی اولین گام جراحی است. مراحل عمل به شرح زیر است
- ایجاد برش روی مفصل زانوی بیمار
- خارج کردن غضروف و استخوان آسیبدیده
- جایگزینی مفصل مصنوعی (پروتز) به جای استخوانهای آسیبدیده
- قرار دادن فاصلهدهنده پلاستیکی بین پروتز و استخوان برای تسهیل حرکت
- در صورت لزوم، شکلدهی کشکک زانو برای تطبیق با پروتز جدید
چه اتفاقی پس از عمل تعویض مفصل میافتد؟
پس از جراحی، بیمار به اتاق ریکاوری منتقل شده و چند ساعت تحت نظارت قرار میگیرد تا به طور کامل هوشیار شود. علائم حیاتی و سطح درد به صورت مداوم بررسی میشوند. برخی بیماران همان روز مرخص میشوند و برخی بر اساس نظر جراح یک شب در بیمارستان میمانند.
تسکین درد پس از عمل
در هفتههای اول نقاهت، بیمار در ناحیه زانو درد تجربه میکند. پزشک معمولا ترکیبی از مسکنها، داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (در صورت عدم موانع) و استامینوفن را تجویز کرده و دوز و نحوه مصرف را تشریح میکند.
مزایای جراحی تعویض مفصل زانو
آرتروپلاستی زانو عملی ایمن و موثر است که به بیمار توانایی تحرک را بازمیگرداند و او را از دردهای مفصلی رها میسازد. اکثریت بیماران از نتیجه عمل راضیاند. مهمترین مزایا شامل کاهش چشمگیر درد، بهبود دامنه حرکتی، و افزایش کیفیت زندگی است.
عوارض احتمالی تعویض مفصل زانو
اگرچه بروز عوارض نادر است، اما برخی افراد ممکن است با موارد زیر روبرو شوند
- لختهشدن خون
- مشکلات اعصابی
- مشکلات عروق خونی
- شکلگیری بافت اسکار در داخل زانو
- عفونت در محل جراحی یا داخل مفصل
- کاهش دامنه حرکتی و سفتی مفصل
- مشکلات مربوط به ایمپلنت مانند فرسودگی زودرس یا شلشدن پروتز
مراقبتهای ضروری پس از عمل زانو
مراقبتهای پس از عمل برای بهبودی سریع و پیشگیری از عوارض حیاتی است. نکات کلیدی عبارتاند از
- بالا نگه داشتن زانو در حالت دراز کشیده، چند بالش یا کوسن زیر زانو قرار دهید و در حالت نشسته، پاها را روی میز کوچکی دراز کنید. تا ۶ هفته از نشستن روی زمین خودداری کنید.
- تمیز نگه داشتن محل بخیه طبق دستورالعمل پزشک، پانسمان را با رعایت اصول بهداشتی تعویض کرده و محل برش را تمیز نگه دارید.
- انجام تمرینات توصیهشده جراح معمولا ورزشهای خاصی را برای تقویت عضلات اطراف زانو و پیشگیری از سفتی تجویز میکند که باید به دقت انجام شوند.
سؤالات رایج
۱. عمل تعویض مفصل زانو چقدر طول میکشد؟
این عمل معمولا بین یک تا دو ساعت زمان میبرد.
۲. چند وقت پس از عمل میتوان به محل کار بازگشت؟
بازگشت به کار به میزان استرس شغلی و فعالیتهای مرتبط با زانو بستگی دارد. اکثر افراد نیاز به چند هفته استراحت در خانه دارند. پزشک در ویزیت پس از عمل، زمان مناسب بازگشت را تعیین میکند.
۳. در چه مواردی باید فورا به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت بروز هر یک از علائم زیر، مراجعه فوری ضروری است
- درد قفسه سینه
- تنگی نفس
- خونریزی
- درد شدید در مچ یا ساق پا
- تب بالاتر از ۳۹ درجه سانتیگراد
- علائم عفونت در محل جراحی مانند تورم
- درد شدید که با مسکنها بهبود نیابد
۴. آیا نشستن روی زمین بعد از عمل مجاز است؟
خیر. پزشک به شدت از نشستن روی زمین تا ۶ هفته تا ۲ ماه پس از عمل منع میکند.
۵. هزینه عمل تعویض مفصل زانو چقدر است؟
هزینه عمل نرخ ثابتی ندارد و به عواملی نظیر شهرت پزشک، کیفیت پروتز، نوع بیمارستان و تجهیزات بستگی دارد.
کلام پایانی
تصمیم برای جراحی تعویض مفصل زانو انتخاب حساس و مهمی است و داشتن نگرانی و سوالات فراوان کاملا طبیعی محسوب میشود. اگر پزشک به دلیل دردهای مفصلی یا سایر مشکلات این عمل را توصیه کرده، دلیلی برای اضطراب وجود ندارد. اگرچه بهبودی ممکن است ماهها طول بکشد، اما تجربه بیماران نشان میدهد که دردهای مفصلی پس از آرتروپلاستی به شدت کاهش یافته و توانایی انجام فعالیتهای روزمره به طرز چشمگیری بهبود مییابد.
آیا شما یا آشنایانتان در انتظار این عمل هستید یا در حال گذراندن دوره نقاهت هستید؟ ما خوشحال میشویم نظرات و تجربیات ارزشمند شما را بشنویم.