آبله میمون؛ را ههای انتقال، علائم، تشخیص و پیشگیری از این بیماری ویروسی
با پایان پاندمی کرونا و افزایش مسافرتهای بینالمللی، بیماری آبله میمون که توسط ویروس آبله میمون ایجاد میشود، در نقاط مختلف جهان گسترش یافته است. این بیماری که شیوع زیادی در قاره آفریقا دارد، علائمی شبیه آنفولانزا را به همراه دارد و ممکن است تا هفتهها ادامه یابد. از آنجا که در مان ضدویروسی خاص و تأییدشدهای برای آن وجود ندارد، شناخت علائم، روشهای تسریع به بودی و را ههای پیشگیری اهمیت زیادی پیدا کرده است.
آبله میمون چیست؟
آبله میمون یک بیماری ویروسی نادر است که توسط ویروسی از خانواده اورتوپاکسویروس ایجاد میشود، همان های که ویروس آبله نیز در آن قرار دارد. این بیماری برای اولین بار در سال ۱۹۵۸ در میمونهای آزمایشگاهی شناسایی شد. انتقال ویروس به طور کلی از طریق تماس با حیوانات آلوده یا تماس پوستی با فرد مبتلا رخ میدهد. در حال حاضر دو کلاد اصلی از این ویروس شناخته شدهاند کلاد ۱ که در آفریقای مرکزی رایج است و کلاد ۲ که در غرب آفریقا دیده میشود. همهگیری اخیر بین سالهای ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۳ ناشی از سویه کلاد ۲ب بوده که خفیفتر از سایر انواع است.
آیا آبله میمون قابل در مان است؟
خبر خوب این است که آبله میمون یک بیماری خودمحدودکننده محسوب میشود؛ یعنی علائم آن در بازه دو تا چهار هفته به طور خودکار به بود مییابد و بیمار تنها نیاز به مراقبتهای حمایتی و زیر نظر بودن پزشک متخصص دارد. مصرف وفیر مایعات در طول دوره به بودی ضروری است و پزشک ممکن است برای پیشگیری از عفونتهای ثانویه با کتریایی آنتیبیوتیک تجویز کند. اگرچه این بیماری به طور کلی کشنده نیست، اما در افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند میتواند با شدت بیشتری بروز یابد و عوارض جدی ایجاد نماید.
میزان شیوع آبله میمون چقدر است؟
به طور کلی شیوع آبله میمون در سطح جهان در حال حاضر پایین است و به عنوان یک بیماری نادر طبقهبندی میشود. با این حال، آمار مبتلایان در قاره آفریقا در حال افزایش است و موارد جدیدی در مناطقی گزارش شده که پیش از این سابقه ابتلا در آنها ثبت نشده بود.
چه کسانی بیشتر در معرض آبله میمون هستند؟
در قاره آفریقا، اکثر مبتلایان افراد زیر ۱۵ سال هستند. در خارج از آفریقا، به ویژه در آمریکا و اروپا، شیوع بیشتر در مردان همجنسگرا گزارش شده است، هرچند این بیماری منحصر به این گروه نیست و تمام افراد در معرض خطر ابتلا قرار دارند.
علائم آبله میمون چه هستند؟
علائم آبله میمون معمولا بین ۱ تا ۲۱ روز پس از تماس با ویروس ظاهر میشوند، اگرچه در اکثر موارد پس از یک هفته مشاهد میگردند. این علائم معمولا دو تا چهار هفته تداوم مییابند. مهمترین علائم شامل جوش یا راش پوستی، تب، لرز، گلودرد، سردرد، درد عضلانی، درد کمر و پشت، خستگی شدید، انرژی کم و تورم غدد لنفاوی میباشد. جوشهای پوستی در ابتدا برآمدگیهای قرمز و سطحی هستند که در مراحل بعد به حبابهای پر از مایع تبدیل شده، پوست میشوند، زخم میگردند و در نهایت پوستهای قهوهای روی آنها تشکیل شده و میریزد. این فرآیند ممکن است دو تا چهار هفته طول بکشد. جوشها میتوانند در هر نقطه از بدن از جمله لبها، صورت، دستها، پاها و نواحی تناسلی بروز یابند. برخی بیماران ممکن است تنها جوش پوستی داشته با شند یا تنها علائم آنفولانزا را تجربه کنند.
راههای انتقال آبله میمون
انتقال آبله میمون از طریق تماس پوستی مستقیم با جوشها یا مایعهای بدنی فرد مبتلا، تماس با حیوانات آلوده، و تماس با اشیاء آلوده (مانند لباس، ملحفه یا سوزن) رخ میدهد. تماس تنفسی نزدیک (قطرات تنفسی و آئروسلها)، تماس جنسی، بوسیدن، و انتقال از مادر به جنین در طول با رداری از دیگر را ههای انتقال هستند. پوست زخمی و سطوح مخاطی اصلیترین در وازههای ورود ویروس به بدن هستند. افراد با شرکای جنسی متعدد و اعضای خانواده بیمار بیشتر در معرض خطر قرار دارند.
تشخیص و در مان آبله میمون
به دلیل شباهت علائم با بیماریهایی مانند آبله مرغان، سرخک، هرپس، تبخال و آلرژی دارویی، تشخیص با لینی میتواند دشوار باشد. روش قطعی تشخیص، تست PCR بر روی نمونهبرداری از بافت جوشها (معمولا زخمهای باز) است. آزمایشگاهها ممکن است برای بررسی آنتیبادیها یا تفکیک از آبله مرغان، نمونه خون نیز بگیرند.
درمان بیماری آبله میمون و واکسن آن
در حال حاضر در مان ضدویروسی خاص و تأییدشدهای برای آبله میمون وجود ندارد و در مان بر پایه مراقبتهای حمایتی، کنترل درد با مسکنها، مراقبت از زخمهای پوستی برای پیشگیری از عفونت ثانویه و تجویز آنتیبیوتیک در صورت لزوم استوار است. واکسن مخصوص آبله میمون هنوز تولید نشده، اما واکسن آبله (ویروس واکسینیا) میتواند از ابتلا جلوگیری کند یا شدت بیماری را کاهش دهد. تزریق واکسن تا ۴ روز پس از تماس میتواند بروز بیماری را کاملا پیشگیری نماید و در بازه ۴ تا ۱۴ روز شدت علائم را به شدت کاهش میدهد. روش در مان در ایران نیز بر همین مبناست.
نکات مراقبت از خود حین ابتلا به آبله میمون
بیماران باید تا حد امکان در اتاق جداگانه بمانند، دستها را به طور مکرر با آب و صابون بشویند، در حضور دیگران از ماسک استفاده کنند و جوشهای پوستی را بپوشانند. در خلوت، نگه داشتن پوست خشک و باز بهتر است. ضدعفونی کردن سطوح مشترک، شستشوی دهان با آب نمک یا سرم فیزیولوژیک، استفاده از حمام سیتز یا آب ولرم برای تسکین جوشها، مصرف مسکنهای بدون نسخه مانند استامینوفن یا ایبوپروفن، و اجتناب از ترکان، خاراندن یا ترمیم موهای نواحی مبتلا از مهمترین توصیههای مراقبتی هستند.
پیشگیری از آبله میمون
بهترین راه پیشگیری، واکسیناسیون با واکسن آبله است. در کنار آن، اجتناب از تماس با حیوانات بیمار یا مرده، عدم لمس اشیاء آلوده، پخت کامل گوشت، شستشوی مداوم دستها، اجتناب از تماس نزدیک با افراد مشکوک، را بطه جنسی امن با استفاده از کاندوم، استفاده از ماسک در مکانهای عمومی، ضدعفونی کردن سطوح پرتماس و استفاده از تجهیزات حفاظت فردی در مراقبت از بیماران، اقدامات موثری برای کاهش خطر ابتلا هستند.
طول بیماری و خطر آن
دوره بیماری معمولا دو تا چهار هفته است و بیمار باید تا به بود کامل جوشها تحت نظر پزشک بماند. ویروس متداول در همهگیری اخیر (سویه غرب آفریقا) شدت کمتری دارد. اگرچه اکثر موارد بدون مداخله به بود مییابند، اما عفونتهای ثانویه پوست، ذاتالریه، گیجی و عوارض چشمی میتواند بروز یابد. نوزادان، کودکان و افراد با نقص ایمنی بیشتر در خطر عوارض شدید و مرگ قرار دارند. نرخ مرگومیر در گذشته بین ۱ تا ۱۰ درصد گزارش شده، اما در کشورهای متأثر اخیر مرگومیر قابل توجهی ثبت نشده است.
چه افرادی در معرض ابتلا به آبله میمون قرار دارند؟
افراد همخانواده، شریکهای جنسی، مراقبتکنندگان از حیوانات آلوده و کادرهای در مان که بدون حفاظت با بیمار تماس دارند، بیشترین ریسک را دارند. نوزادان، کودکان و افراد با ضعف ایمنی مستعد عوارض شدیدتر هستند. افرادی که واکسن آبله در یافت کردهاند ممکن است ایمنی متقاطعی داشته با شند، اما واکسیناسیون عمومی پس از ریشهکن آبله در سال ۱۹۸۰ متوقف شده و افراد جوانتر معمولا واکسن نشدهاند. رعایت اصول به داشتی حتی در افراد واکسنشده ضروری است.
آبله میمون در چه کشورهایی دیده میشود؟
برای دههها این بیماری بیشتر در آفریقا گزارش میشد. اولین همهگیری خارج از آفریقا در بهار ۲۰۰۳ در ایالات متحده آمریکا به دلیل واردات حیوانات آلوده از غنا رخ داد. اکنون ویروس در چندین قاره شامل اروپا، آمریکا، آفریقا، غرب اقیانوس آرام و شرق مدیترانه گسترش یافته است. آمار ابتلا در کشورهای آفریقایی مانند نیجریه، کنگو و جمهوری آفریقای مرکزی افزایش یافته است. بر اساس گزارش ایرنا تا مرداد ۱۴۰۱، مورد رسمی آبله میمون در ایران ثبت نشده بود.
آیا باید نگران آبله میمون با شیم؟
ویروسهای DNA مانند آبله میمون پایدارتر از ویروسهای RNA (مانند کرونا) هستند و با سرعت کمتری جهش مییابند. دانشمندان با توالی ژنتیکی ویروس، تغییرات احتمالی در واگیر بودن یا شدت را رصد میکنند. گسترش شهرسازی، تماس بیشتر انسان با حیات وحش و افزایش مسافرتهای جهانی از عوامل تسهیلکننده شیوع عوامل بیماریزای نادر هستند. رعایت تدابیر به داشتی کرونا شامل حفظ فاصله، ماسک و شستشوی دستها، در پیشگیری از آبله میمون نیز موثر است.
سخن پایانی
با وجود نگرانیهای پساپاندمی، آبله میمون همچنان یک بیماری نادر است که عمدتا از طریق تماسهای نزدیک منتقل میشود. اجتناب از تماس با افراد مبتلا، به داشت دست، و استفاده از ماسک در محیطهای شلوغ، پیشگیری موثری است. در صورت بروز تب، لرز، بدندرد و پس از چند روز جوشهای پوستی، مراجعه به پزشک ضروری است.