آشنایی کامل با اشعه فرابنفش (UV) انواع، خطرات و راهکارهای موثر محافظت از پوست, تابش خورشید اگرچه منبع حیات برای زمین است، اما بخشی نامرئی از آن به نام اشعه فرابنفش پتانسیل آسیبرسانی جدی به پوست و چشم انسان را دارد. شناخت ماهیت این موجها، درک شاخص UV و آگاهی از عوارض اشعه فرابنفش، پیشنیاز اصلی حفظ سلامت در برابر نور خورشید است. اشعه فرابنفش چیست و چگونه طبقهبندی میشود؟
اشعه فرابنفش (UV) بخشی از طیف الکترومغناطیسی است که طول موج کوتاهتر از نور مرئی و بلندتر از اشعه ایکس دارد. به دلیل عدم دیدن آن توسط چشم، خطرات پنهان آن اغلب نادیده گرفته میشود. بر اساس طول موج، این تابش به سه دسته اصلی تقسیم میگردد که اثرات متفاوتی بر پوست دارند موج UVA (۳۲۰ تا ۴۰۰ نانومتر) عامل پیری زودرس پوست این نوع تشکیلدهنده ۹۵ درصد از اشعههای فرابنفش رسیده به سطح زمین است.
موجهای UVA به دلیل طول موج بیشتر، به طور عمیق به لایه درمیس پوست نفوذ میکنند. آنها با تخریب الیاف کلاژن و الاستین، مستقیماً مسئول بروز چین و چروک، لکههای پیری و افتادگی پوست هستند.
موج UVB (۲۸۰ تا ۳۲۰ نانومتر) عامل اصلی سوختگی و سرطان پوست اشعه UVB لایههای سطحی پوست (اپیدرم) را هدف قرار میدهد و عامل اصلی آفتابسوختگی، قرمزی، تورم و تاول است. این موجها با ایجاد آسیب مستقیم در DNA سلولهای پوستی، نقش محوری در بروز اکثر انواع سرطان پوست، از جمله ملانومای خطرناک، ایفا میکنند. شدت UVB در ساعات ۱۰ صبح تا ۴ بعدازظهر، فصل تابستان و مکانهای بلندمرتبه به اوج میرسد.
در مقابل UVA، شیشههای معمولی مانع عبور بخش قابل توجهی از این موجها میشوند. موج UVC (۱۰۰ تا ۲۸۰ نانومتر) اشعه مهاجم که به زمین نمیرسد این نوع پرانرژیترین و مخربترین اشعه فرابنفش است، اما به لطف لایه ازن اتمسفر، به طور کامل فیلتر شده و به سطح زمین نفوذ نمیکند.
شاخص جهانی اشعه فرابنفش (UV ) چیست؟ جهت اطلاعرسانی آسان و واحدپارچه، سازمان جهانی بهداشت (WHO) سیستم شاخص UV (UVI) را تدوین کرده است. این عددی ساده (معمولاً بین ۰ تا ۱۱+) است که شدت تابش فرابنفش مضر در یک مکان و زمان خاص را نشان میدهد. هرچه عدد شاخص بالاتر باشد، زمان کمتری برای بروز آسیب پوستی لازم است و نیاز به اقدامات محافظهکارانه فوریتر میباشد.
عوارض و مضرات اصلی اشعه فرابنفش بر سلامت مخاطبات طولانیمدت و بدون حفاظت با اشعه UV عواقب ناگواری برای پوست، چشم و سیستم ایمنی دارد که مهمترین آنها عبارتند از آفتابسوختگی حاد قرمزی، درد، تورم و پوستپوستی ناشی از آسیب به DNA سلولها. پیری پیش از زمان پوست چروکهای عمیق، پوست چروکدار، لکههای قهوهای و از بین رفتن الاستیسیته.
سرطانهای پوستی از جمله کارسینوم سلولهای، کارسینوم سلولهای لبهای و ملانومای بدخیم که خطرناکترین فرم است. آسیب به چشم کتارکت، پترژیوم (بروز بافت روی قرنیه) و فتوکرایتیت (سوختگی قرنیه). ضعف سیستم ایمنی کاهش توانایی بدن در مقابله با عفونتها و تومورها. راهکارهای ضروری محافظت در برابر تابش UV پیشگیری بهترین استراتژی مقابله با عوارض اشعه فرابنفش است.
رعایت موارد زیر به شدت ریسک آسیبها را کاهش میدهد استفاده روزانه از ضد آفتاب پهنپوشش با ضریب SPF ۳۰ یا بالاتر، ố lại UVA و UVB، و تجدید هر ۲ ساعت یک بار. پوشیدن لباسهای حفاظتی پوستینهای بافت چگال، کلاههای با حاشیه پهن و عینک آفتابی با استاندارد جستجوی سایه در ساعات اوج به ویژه بین ۱۰ صبح تا ۴ عصر که شاخص UV بیشینه است. احتیاط در برابر سطوح منعکسکننده آب، برف، شن و شیشه تابش UV را تقویت میکنند.
پرهیز از تجهیزات تسمین مصنوعی بسترهای تسمین منبع شده UV هستند که ریسک ملانوما را به شدت بالا میبرند. نکته مهم این مطلب جنبه اطلاعرسانی دارد.