محققان در یک پژوهش جدید موفق شدند زنجیره‌های کربنی با حداکثر دوازده اتم کربن را در سیاره مریخ شناسایی کنند. این کشف توسط مریخ‌نورد کنجکاوی ناسا در بستر یک دریاچه باستانی در دهانه گیل انجام شده و به شواهدی می‌افزاید که احتمال حیات در گذشته مریخ را تقویت می‌کند.
جزئیات کشف مولکول‌های آلی در سنگ‌های مریخی
تیم بین‌المللی محققان به رهبری کارولین فریسینه، شیمی‌دان تجزیه‌ای از مرکز ملی پژوهش‌های علمی فرا‌نسه (CNRS)، نتایج این پژوهش را پس از تأیید آزمایشگاه‌ی روی زمین منتشر کرده‌اند. فریسینه بیان کرد اینکه مولکول‌های خطی و شکننده پس از ۳ می‌لیارد و ۷۰۰ می‌لیون سال همچنان در سطح مریخ باقی مانده‌اند و قابل شناسایی هستند، امکان جستجوی اثرات شیمیایی حیات محتمل در مریخ را فراهم می‌کند.
مریخ‌نورد کنجکاوی که در سال ۲۰۱۱ پرتاب و در سال ۲۰۱۲ بر سطح مریخ فرود آمد، تا به امروز داده‌های ارزش‌مندی درباره ترکیب شیمیایی سیاره سرخ ارسال کرده است. این مریخ‌نورد در بستر سنگ‌های رسوبی دهانه گیل با نمونه‌هایی روبرو شده که ترکیبات آلی حاوی کلر، گوگرد و نیترات در خود جای داده‌اند.
روش شناسایی زنجیره‌های کربنی بلند
محققان از روش آزمایشگاه‌ی با استفاده از مواد شیمیایی تقویت‌کننده برای تجزیه و تحلیل نمونه‌های استخراج‌شده از حفره‌ای در سنگی به نام کامبرلند استفاده کردند. نتایج نشان داد که بلند‌ترین زنجیره‌های کربنی تا کنون در مریخ شامل دکان (₁₀₂₂)، اون‌دکان (₁₁₂₄) و دودکان (₁₂₂₆) در این نمونه وجود دارند که همگی هیدروکربن‌های اشباع‌شده یا آلکان محسوب می‌شوند.
آزمایش‌های تحلیلی در شرایط شبیه به محیط معدنی مریخ تأیید کرد که این زنجیره‌های کربنی می‌توانند از ترکیبات آلی دیگر مانند اسید بنزوئیک شکل بگیرند. هم آنالیز نمونه و هم آزمایش‌های آزمایشگاه‌ی به‌شکل قوی وجود این زنجیره‌ها در سنگ‌های مریخی را نشان می‌دهند.
تفاوت با یافته‌های پیشین مولکول‌های خطی در برابر حلقوی
فریسینه توضیح داد که مولکول‌های شناسایی‌شده زنجیره‌های ۱۰، ۱۱ و ۱۲ کربنی هستند که به نام آلکان‌ها شناخته می‌شوند. این کشف تفاوت قابل‌توجه‌ی با یافته‌های قبلی دارد زیرا در گذشته تنها مولکول‌های آروماتیک با حلقه‌های کربنی حداکثر ۶ عضوی شناسایی شده بودند. مولکول‌های حلقوی از نظر پایداری برتری بر مولکول‌های خطی دارند.
آیا این ترکیبات نشان‌دهنده حیات در مریخ هستند؟
اگر این ترکیبات واقعا در سنگ‌های مریخی وجود داشته باشند، احتمال وجود دارد که بدون کمک موجودات زنده و از مولکول‌های ساده‌تری مانند هیدروژن و مونوکسید کربن تولید شده باشند. با این حال محققان احتمال دیگر را نیز در نظر می‌گیرند که این زنجیره‌ها محصول تجزیه ترکیبات پیچیده‌تر باشند که می‌توانند خبر از وجود حیات بدهند.
بدن موجودات زنده طیف وسیعی از اسید‌های کربوکسیلیک را در خود جای داده است که مشابه موادی‌اند که ممکن است در سنگ‌های رسوبی مریخی حفظ شده باشند. محققان در مقاله‌ای منتشرشده در نشریه PNAS نوشته‌اند هرچند فرا‌یند‌های غیر‌زیستی نیز می‌توانند این اسید‌ها را تولید کنند، اما آن‌ها محصولات جهانی بیوشیمی شناخته می‌شوند؛ چه در زمین و چه شاید در مریخ.
گامی به سوی کشف حیات باستانی در مریخ
در حال حاضر فناوری‌های موجود امکان بررسی ترکیبات شیمیایی سطح مریخ را فراهم کرده‌اند، اما همچنان فاصله زیادی تا تعیین قطعیت درباره سرنوشت حیات در مریخ باقی است. پرسش این است که آیا حیات در مریخ به فسیل تبدیل شده یا هنوز در اعماق سیاره که ممکن است آب در آن وجود داشته باشد، باقی مانده است.
مأموریت‌های آینده به مریخ بدون شک از یافته‌هایی مانند این مطالعه بهره خواهند برد تا به پاسخ این پرسش‌های اساسی برسند.