گرما می‌تواند باعث بی‌حالی، گیجی و حتی بی‌هوشی شود که اکثر افراد آن را به نام گرمازدگی می‌شناسند. اما هر آسیب ناشی از گرما، گرمازدگی نیست و شناخت تفاوت‌ها برای درمان به‌زمان حیاتی است.
گرمازدگی چیست؟
گرمازدگی شدید‌ترین شکل آسیب گرمایی است و یک اورژانس پزشکی محسوب می‌شود. این حالت زمانی رخ می‌دهد که دمای بدن به ۴۰ درجه سانتی‌گراد یا بالا‌تر برسد و در صورت عدم درمان می‌تواند به اعضای داخلی آسیب بزند و مرگبار باشد.
انواع گرمازدگی
گرمازدگی ناشی از فعالیت شدید بدنی معمولا جوانان سالم را در محیط‌های گرم تحت تأثیر قرار می‌دهد و به سرعت پیشرفت می‌کند. گرمازدگی کلاسیک بیش‌تر افراد مسن، کودکان و بیماران زمینه‌ای را به دلیل کم‌آبی و گرمای شدید هدف می‌گذارد.
تفاوت گرمازدگی و گرماگرفتگی
هر دو نوع هایپر‌ترمی هستند اما گرماگرفتگی در صورت عدم درمان می‌تواند به گرمازدگی تبدیل شود. علائم گرماگرفتگی شامل سرگیجه، سردرد، تهوع و گرفتگی عضلات است و درمان آن با کاهش دمای محیط، استراحت و نوشیدن مایعات انجام می‌شود. نکته مهم این است که در زبان فارسی هر دو اغلب به نام گرمازدگی شناخته می‌شوند، اما در عمل بیش‌تر موارد با گرماگرفتگی روبرو هستیم.
مقایسه نشان می‌دهد گرماگرفتگی نوع خفیفی است که پس از چندین روز در دمای بالا و کمبود مایعات رخ می‌دهد، در حالی که گرمازدگی با دمای بدن ۴۰ درجه یا بالا‌تر همراه است و اورژانس پزشکی محسوب می‌شود. علائم گرماگرفتگی شامل عرق فرا‌وان، ضعف، پوست سرد، ضربان سریع و ضعیف، تهوع و غش است. علائم گرمازدگی شامل دمای بالا، تغییر وضعیت ذهنی، تغییر در تعریق، تهوع، پوست قرمز، تنفس سریع، ضربان قلب سریع، سردرد و غش می‌باشد. گرمازدگی کمتر رایج اما بسیار خطرناک‌تر است و نیاز به درمان فوری دارد تا از شوک، نقص عضو و آسیب مغزی پیشگیری شود.
۱۰ علامت اصلی گرمازدگی
دمای بدن ۴۰ درجه سانتی‌گراد یا بالا‌تر که با دماسنج رکتال اندازه‌گیری می‌شود، اصلی‌ترین علامت است. تغییر حالت ذهنی یا رفتاری مانند سردرگمی، تحریک‌پذیری، صحبت‌های نامفهوم، تشنج و کما از نتایج گرمازدگی هستند. تغییر در تعریق به طوری که در گرمازدگی ناشی از هوای گرم پوست خشک و گرم است، اما در نوع ورزشی ممکن است مرطوب باشد. تهوع و استفراغ، قرمزی پوست، تنفس سریع و سطحی، ضربان قلب سریع، سردرد شدید، غش کردن و عدم تعریق با وجود گرما از دیگر علائم هستند.
با کسی که دچار گرمازدگی شده چه کنیم؟
اگر فرد دچار گرمازدگی شدید شده، باید فورا با اورژانس تماس گرفته یا او را به بیمارستان منتقل کرد. هر‌گونه تأخیر می‌تواند مرگبار باشد.
اقدامات اولیه
فرد را از زیر آفتاب و محیط گرم خارج کرده به مکان سایه‌دار یا خنک منتقل کنید. فرد را بخوابانید و پاه‌ای او را کمی بالا ببرید. لباس‌های تنگ یا لایه‌های اضافه را بردارید تا خنک شدن تسریع شود. از پنکه و بسته‌های یخ در زیر بغل و کشاله ران استفاده کنید و اسفنجی خیس با آب خنک به تن فرد بمالید. اگر فرد هوشیار است، محلول‌های آبرسانی یا آب بنوشانید و از نوشیدنی‌های قندی یا الکلی خودداری کنید.
چطور از گرمازدگی پیشگیری کنیم
پیشگیری بار‌ها از درمان مهم‌تر است. لباس‌های سبک، گشاد و با گردش هوا بپوشید. از کرم ضد‌آفتاب، کلاه پهن، چتر و عینک آفتابی استفاده کنید. مقدار زیادی آب و مایعات بنوشید و از الکل و کافئین دوری کنید. از فعالیت شدید در گرم‌ترین ساعات روز خودداری کنید و در نقاط خنک استراحت کنید. به تدریج با محیط گرم تطبیق دهید و هرگز کودکان یا حیوانات خانگی را در ماشین پارک شده تنها نگذارید.
چند پرسش رایج درباره گرمازدگی
گرمازدگی چند روز طول می‌کشد؟
در موارد خفیف ممکن است فرد در ۳۰ دقیقه تا چند ساعت با استراحت و مایعات بهبود یابد، اما در موارد شدید‌تر ممکن است چند روز طول بکشد.
نوشیدنی مناسب برای گرمازدگی چیست؟
آب، آب‌میوه‌های طبیعی و نوشیدنی‌های الک‌ترولیت‌دار مانند محلول‌های رقیق‌شده آب و نمک یا نوشیدنی‌های ورزشی مناسب هستند.
رابطه گرمازدگی و اسهال چیست؟
گرمازدگی و اسهال مستقیما مرتبط نیستند اما هر دو می‌توانند منجر به از دست رفتن آب بدن شوند.
بیماری‌های ناشی از گرما را جدی بگیرید
گرمازدگی یک مشکل جدی است که نیاز به درمان فوری دارد. با شناخت علائم، ارائه کمک‌های اولیه به‌زمان و تدابیر پیشگیرانه از بحرانی شدن وضعیت جلوگیری کنید. در صورت تشدید علائم به سرعت به پزشک مراجعه نمایید.
منبع و CDC