اسپوندیلیت آنکیلوزان (روماتیسم ستون فقرات) علائم، علل، تشخیص و روشهای درمان کامل, اسپوندیلیت آنکیلوزان که به آن روماتیسم ستون فقرات نیز میگویند، یک بیماری التهابی مزمن است که در درجه اول مفاصل ساکروایلیاک را هدف قرار میدهد. این مفاصل در ناحیه پایین کمر قرار دارند و ستون فقرات را به استخوان لگن متصل میکنند. اگر درمان نشود، التهاب میتواند به سمت بالا پیش رفته و باعث سفت شدن و درد در نواحی دیگر از ستون فقرت شود.
روماتیسم ستون فقرات (اسپوندیلیت آنکیلوزان) چیست؟ این بیماری یک نوع آرتریت التهابی است که با التهاب مزمن در مفصل ساکروایلیاک آغاز میشود. مفصل ساکروایلیاک یکی از بزرگترین مفاصل بدن است که اتصال ساکروم (بخش مثلثی انتهایی ستون فقرات) به استخوان ایلیوم (بخش بالایی لگن) را برقرار میکند.
رتند از درد مزمن کمر و کتف که در صبح یا پس از بیحرکتی طولانی بدتر شده و با فعالیت بهبودی مییابد. سفتگی صبحگاهی در ستون فقرات که بیش از ۳۰ دقیقه طول میکشد.
درد در مفاصل دیگر مانند زانو، ران، شانه یا مچ پا. خستگی مزمن و کاهش انرژی. در مراحل پیشرفته درد قفسه سینه، مشکل در تنفس عمیق و التهاب چشم (اوویت). علل و عوامل خطر ابتلا اسپوندیلیت آنکیلوزان یک بیماری خودایمنی است؛ یعنی سیستم ایمنی به اشتباه بافتهای سالم بدن را حمله میکند. اگرچه علت دقیق ناشناخته است، اما عوامل زیر نقش مهمی دارند ژنتیک وجود ژن بزرگترین عامل خطر ژنتیکی است (هرچند همه دارای این ژن بیمار نمیشوند).
سن بیماری معمولاً قبل از سن ۴۰ سالگی (معمولاً در دهه ۲۰ یا ۳۰ سالگی) آغاز میشود. تاریخچه خانوادگی داشتن مبتلا احتمال ابتلا را افزایش میدهد. بیماریهای همرو افراد مبتلا به پوزوریاز، بیماری التهابی روده (IBD) یا آرتریت واکنشگرا در خطر بالاتری هستند. عوارض احتمالی در صورت عدم درمان بدون مدیریت مناسب، بیماری میتواند منجر به عوارض جدی شود اتصال خودکار فقرات (انکیلوز) و سفت شدن کامل ستون فقرات.
افزایش خطر شکستگی استخوانهای ستون فقرات (استخوانپوریسی ثانویه). مشکلات قلبی (مانند نارسایی آورتیک) و عینی (اوویت مکرر). اختلال در عملکرد ریه به دلیل سفت شدن قفسه سینه. روشهای تشخیص بیماری تشخیص بر اساس ترکیب معاینه بالینی، تصویربرداری و آزمایشهای آزمایشگاهی انجام میشود معاینه فیزیکی بررسی دامنه حرکتی ستون فقرات، تستهای تحریک مفصل ساکروایلیاک و سنجش گسترش قفسه سینه.
آزمایش خون بررسی نشانگرهای التهاب (CRP، ESR) و تست ژن تصویربرداری رونتگن ساده برای دیدن تغییرات ساختاری، MRI برای تشخیص التهاب فعال در مراحل اولیه، و CT اسکن در موارد خاص. استراتژیهای درمان و مدیریت بیماری هرچند درمان قطعی وجود ندارد، اما ترکیبی از روشهای زیر میتواند علائم را کنترل کرده و پیشرفت بیماری را کند کند ۱.
هد. عدم فعالیت علائم را تشدید میکند. ۲.
درمان دارویی ضدالتهابهای غیر استروئیدی مانند ایبوپروفن، ناپروکسن یا سلیکوکسیب؛ خط اول درمان برای کنترل درد و التهاب. داروهای اصلاحکننده بیماری مانند سولفاسالازین یا متوترکست؛ بیشتر برای التهاب مفاصل محیطی (نه ستون فقرات) موثرند. داروهای بیولوژیک مهارکنندههای TNF (مانند ادالیموماب، اتانرسبت) یا مهارکنندههای (مانند سکینوماب)؛ برای بیماران پاسخگو به تجویز میشوند و التهاب را به شدت مهار میکنند.
کورتیکواستروئیدها به صورت موضعی (تزریق درون مفصلی) برای التهاب حاد مفصل محیطی استفاده میشوند؛ مصرف سیستمیک طولانیمدت توصیه نمیشود. ۳. جراحی (در موارد نادر و پیشرفته) عمل جراحی تنها در مواردی در نظر گرفته میشود که عوارض شدید عصبی، کيفوسیس شدید (کمردگی غیرطبیعی) یا شکستگیهای ناپایدار وجود داشته باشد. جایگزینی مفصل ران یا زانو نیز در صورت تخریب کامل مفصل انجام میشود. ۴.
تغییرات سبک زندگی و مراقبتهای جانبی رژیم غذایی ضدالتهابی (غنی از اومگا-۳، سبزیجات، میوه) و کنترل وزن. ترک کامل سیگار (سیگار پیشرفت بیماری و پاسخ به درمان بیولوژیک را بدتر میکند). محدود کردن الکل و مدیریت استرس. استفاده از تشک و بالین مناسب برای حفظ انحناء طبیعی ستون فقرات در خواب. چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت بروز علائم زیر، مراجعه فوری به متخصص روماتولوژی ضروری است درد کمر مزمن بیش از ۳ ماه که صبح بدتر و با حرکت بهتر میشود. سفتگی صبحگاهی طولانیمدت در کمر یا گردن. درد چشمی، قرمیدی چشم، حساسیت به نور یا کاهش بینایی (نشانه اوویت). سردرد قفسه سینه، تنگی نفس یا افت وزن بیدلیل. خدره، ضعف یا بیحسی در پاها (نشانه فشار عصبی).
تشخیص زودهنگام و آغاز درمان در مراحل اولیه، کلید پیشگیری از ناتوانی دائم و حفظ کیفیت زندگی در بیماران اسپوندیلیت آنکیلوزان است. مشورت با روماتولوژیست برای برنامهریزی درمان شخصیسازی شده ضروری میباشد.