راهنمای کامل انسداد عروق چشم علائم، تشخیص و روشهای درمانی سکته چشمی, سکته چشمی اصطلاحی است که برای توصیف از دست دادن ناگهانی بینایی ناشی از مسدود شدن جریان خون به سمت چشم به کار میرود. این وضعیت میتواند بر بافتهای مختلفی از جمله شبکیه یا عصب بینایی اثر بگذارد و در صورت عدم مداخله سریع، منجر به کوری دائم میشود. شناخت انواع، علل، علائم و روشهای درمانی این بیماری برای پیشگیری از صدمات غیرقابل بازگشت حیاتی است.
سکته چشمی چیست و چگونه شکل میگیرد؟ سکته چشمی وضعیتی است که در آن جریان خون به سمت بافتهای حساس پشت چشم، به ویژه شبکیه و عصب بینایی، مختل میشود. این انسداد میتواند ناشی از لختهخون، پلاکهای کلسترولی، التهاب عروق یا افزایش فشار درون چشمی باشد.
تشخیص زودهنگام و درمان در پنجره زمانی طلایی (نخستین ۹۰ تا ۱۰۰ دقیقه) میتواند از نابودی بافتهای عصبی جلوگیری کند. انواع اصلی سکته چشمی بر اساس مکان و نوع رگ خونی درگیر، سکته چشمی به چهار دسته اصلی تقسیم میشود انسداد شریان شبکیه (RAO) مسدود شدن شریانهای حامل خون اکسیژندار به سمت شبکیه. انسداد سیاهرگ شبکیه (RVO) انسداد رگهایی که خون بیاکسیژن را از شبکیه خارج میکنند.
نوروپاتی ایسکمیک قدامی شریانی عصب بینایی (AION) کاهش جریان خون به عصب بینایی ناشی از التهاب عروق متوسط و بزرگ (معمولاً آرتریت سلول غولپیکر). نوروپاتی ایسکمیک قدامی غیرشریانی عصب بینایی (NAION) کاهش جریان خون به عصب بینایی بدون التهاب، معمولاً در عروق کوچک و ناشی از عوامل ریسک قلبیعروقی. در برخی موارد، انسداد عروق شبکیه و آسیب به عصب بینایی به طور همزمان رخ میدهند که مدیریت درمانی را پیچیدهتر میسازد.
علل و عوامل ریسک سکته چشمی ۱.ال و مردان رایجتر است، هرچند در جوانان معمولاً ناشی از اختلالات لختهگیری (ترومبوفیلی) است.
گلوکوم نیز با افزایش فشار درون چشمی، بخصوص برای سیاهرگها عامل پیشمنظور است. ۲. نوروپاتی ایسکمیک قدامی عصب بینایی الف) نوع شریانی (AION) و آرتریت سلول غولپیکر این نوع به شدت با آرتریت سلول غولپیکر (آرتریت ت) مرتبط است. التهاب سیستمیک عروق میتواند تا قفسه سینه گسترش یابد و عروق تغذیهکننده عصب بینانی را بگیراند. عوامل ژنتیکی، عفونتهای شدید و بیماریهای خودایمنی در بروز آن نقش دارند و شیوع آن در زنان بیشتر است.
ب) نوع غیرشریانی (NAION) و عوامل متابولیک این نوع التهابی نیست و ناشی از اختلال هیمودینامیکی در عروق کوچک عصب بینایی است. دیابت، سیگار، فشار خون بالا، چربی خون بالا، مصرف مهارکنندههای فسفودیاستراز نوع ۵، و کاهش فشار خون شبانه (در ۷۳٪ موارد) از عوامل اصلی هستند. آناتومی دیسک نوری (کاپ کوچک یا عدم کاپ) نیز پیشمنظور مهمی محسوب میشود. علائم هشداردهنده سکته چشمی معمولاً بدون درد و به صورت ناگهانی (اغلب صبحها) آغاز میشود.
بیمار ممکن است نقطه کور، تاریکی نیمه میدان دید، کاهش تضاد یا حساسیت به نور را تجربه کند. علائم بر اساس نوع انسداد CRAO (شریان مرکزی) کوریت کامل و ناگهانی یک چشم. CRVO (سیاهرگ مرکزی) کاهش ناگهانی بینایی بدون درد. BRAO/BRVO (شاخهای) از دست دادن بخشی از میدان دید یا بینایی مرکزی. AION کوریت کامل در ساعات، با علائم سیستمی (تب، درد فک، حساسیت پوست سر).
NAION کاهش تدریجی بینایی در روزها، اغلب در نیمه پایین میدان دید و با کاهش بینایی رنگی. روشهای تشخیص سکته چشمی تشخیص با بازدید چشم (آفتالموسکوپی)، سنجش فشار چشم (تونومتری) و تست میدان دید آغاز میشود. برای دقت بیشتر از توموگرافی انسجام نوری (OCT) برای اسکن لایههای شبکیه و عصب بینایی، و آنژیوگرافی فلورسئین برای نمایش جریان خون در عروق استفاده میشود.
آزمایشهای خون (ESR، CRP، قند، لیپید، پروفایل لختهگیری) برای یافتن علت زمینهای ضروری هستند. در AION، بیوپسی شریان ت برای تایید آرتریت سلول غولپیکر طلایی است. تشخیص NAION بر پایه استبعاد بیماریهای دیگر (مانند MS، سارکوئیدوز، جداشدگی شبکیه) و مشاهده دیسک نوری در بازدید انجام میشود. استراتژیهای درمانی سکته چشمی هدف اصلی بازیابی جریان خون در ۹۰ تا ۱۰۰ دقیقه اول برای جلوگیری از نخر بافت است.
پس از ۴ ساعت، احتمال بهبود بینایی به شدت کاهش مییابد. درمان انسداد عروق شبکیه ماساژ چشمی و پاراسنتز برای کاهش فشار و جابجایی لخته. تنفس کربن دیاکسید-اکسیژن وازودیلاتااسیون عروق. داروهای رقیقکننده و گسستکننده لخته آسپرین، وارفارین یا آنتیکوآگولانهای جدید. تزریق کورتیکواستروئید (تریامسینولون، دگزامتازون) و آنتی-VEGF برای کنترل ورم، التهاب و جلوگیری از نوآنجیوژن. لیزردرمانی برای عروق نفتی.
درمان AION (نوع شریانی) اورژانس پزشکی محسوب میشود. درمان با کورتیکواستروئیدهای سیستمی (پریدنیزون خوراکی یا متیلپریدنیزولون ورید) بلافاصله آغاز میشود تا از درگیری چشم دیگر جلوگیری شود. برای کاهش عوارض استروئید، از ایمنیسرکوبکنندههایی مانند متوترکسات استفاده میشود. بینایی از دست رفته در این نوع معمولاً غیرقابل بازگشت است.
درمان NAION (نوع غیرشریانی) درمان قطعی وجود ندارد، اما کنترل عوامل ریسک (قند، فشار، چربی، سیگار) برای جلوگیری از درگیری چشم دیگر حیاتی است. جراحی تخلیه غلاف عصب بینایی (OPSD) در موارد خاص و با احتیاط مورد بررسی قرار میگیرد، هرچند در NAION اثبات اثربخشی قوی ندارد. تزریق کورتیکواستروئید درون چشمی به دلیل سمیت عصبی توصیه نمیشود.
پیشگیری از سکته چشمی مدیریت عوامل ریسک قلبیعروقی ستون فقرات پیشگیری است کنترل فشار خون، قند خون و چربیها، رژیم غذایی سالم، فعالیت بدنی، ترک سیگار و مراقبتهای دورهای چشمپزشکی (بخصوص در گلوکوم و دیابت). افراد با سابقه بیماریهای خودایمنی یا آرتریت سلول غولپیکر باید تحت نظارت مداوم روماتولوژیست و چشمپزشک باشند. سوالات متداول ۱. تفاوت سکته چشمی با سکته مغزی چیست؟
سکته چشمی تنها بینایی را هدف قرار میدهد، در حالی که سکته مغزی باعث فلج، اختلال گفتار، حافظه و بلع میشود. ۲. آیا سکته چشمی باعث سکته مغزی میشود؟ مستقیم خیر، اما وجود آن نشاندهنده بیماری عروق گسترده است که ریسک سکته مغزی را بالا میبرد. ۳. چقدر خطرناک است؟ زندگی را تهدید نمیکند، اما بدون درمان به کوری دائم یک یا دو چشمی منجر میشود. ۴. ارتباط کووید-۱۹ با سکته چشمی؟
بله، کووید-۱۹ با ایجاد حالت هپرکوآگولابل (افزایش لختهگیری) میتواند باعث انسداد شریان شبکیه شود. ۵. چه کار کنیم اگر علائم ظاهر شد؟ بلافاصله به نزدیکترین مرکز چشمپزشکی یا اورژانس مراجعه کنید؛ هر دقیقه تاخیر، شانس بهبود بینایی را کاهش میدهد. هشدار! این مقاله جنبه اطلاعرسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص و تجویز پزشک متخصص چشم نیست. برای درمان حتماً با متخصص مراجعه کنید.