آیا نان و پاستا باعث افسردگی میشوند؟ نقش گلوتن در سلامت روان, تحقیقات علمی اخیر نشان میدهد که مصرف روزانه نان، پاستا و سایر محصولات غلاتی میتواند در بروز یا تشدید اختلالات روانی چون افسردگی، اضطراب و حتی اسکیزوفرنی نقش داشته باشد. بر اساس گزارشهای معتبر، بسیاری از افراد بدون آگاهی از حساسیت خود به گلوتن، دچار اثرات جانبی عصبی-روانی میشوند. گلوتن چیست و چرا برای برخی خطرناک است؟
گلوتن پروتئینی طبیعی در گندم، جو و چاودار است که بافت چسبنده به غذاها میبخشد. اگرچه برای اکثریت مردم بیخطر است، اما در افرادی با حساسیت یا بیماری سلیاک، سیستم ایمنی به آن واکنش نشان میدهد.
رابطه بین التهاب روده و علائم روانی دکتر امرن مایر، متخصص گوارش و عصبشناس، توضیح میدهد که التهاب ناشی از حساسیت گلوتن از طریق عصب واگ به مغز منتقل شده و میتواند باعث خستگی مزمن، تغییرات حال و هوا و علائمی شبیه افسردگی شود. در کودکان این مسئله گاهی بهصورت تحریکپذیری یا علائم مشابه ADHD ظاهر میشود.
آمار و شواهد علمی سلیاک و خطر روانپریشی مطالعات نشان میدهند نرخ افسردگی اساسی در عمومیت حدود ۸ درصد است، اما در بیماران سلیاک این رقم به ۳۰ درصد میرسد. همچنین خطر ابتلا به اسکیزوفرنی در این بیماران سه برابر بیشتر از عموم مردم گزارش شده است.
دیواره روده ناشی از حساسیت گلوتن میتواند جذب ویتامینهای حیاتی (مانند، فولیت، آهن و روی) را مختل کند.
کمبود این میکروتروئنتها مستقیماً بر سنتز نوروترانسمیترها و عملکرد شناختی تأثیر منفی میگذارد و بستر را برای بروز اختلالات روانی فراهم میآورد. آیا رژیم بدون گلوتن درمان افسردگی است؟ برخی مطالعات بهبودی قابلتوجه در علائم اضطراب و افسردگی بیماران سلیاک یا حساس به گلوتن را پس از یک سال رژیم سختگیرانه بدون گلوتن گزارش کردهاند.
با این حال، نتایج در تمام تحقیقات یکسان نیست و در مواردی سطح اضطراب با حذف گلوتن نیز بالا مانده است. بنابراین، این رژیم تنها برای افراد تشخیصداری شده توصیه میشود و بهعنوان درمان کلی افسردگی تلقی نشود. نتیجهگیری اگر علائم خستگی، افسردگی یا مشکلات گوارشی مزمن دارید، مشورت با متخصص برای بررسی حساسیت گلوتن یا سلیاک میتواند گامی موثر در جهت بهبود کیفیت زندگی باشد.
تشخیص زودهنگام و مدیریت غذایی مناسب، کلید کنترل اثرات عصبی-روانی این پروتئین است.