پیسی (برص) علائم، انواع، علل و روشهای درمان کامل, پیسی که به آن برص یا ویتیلیگو نیز میگویند، یک بیماری پوستی است که در آن سلولهای تولیدکننده رنگدانه به نام ملانوسیتها از بین میروند. این عارضه معمولاً روی دستها، پیشانی، پاها و صورت آغاز شده و باعث میشود پوست در نواحی دچار، رنگ خود را از دست داده و سفید یا روشنتر از رنگ طبیعی در بیاید. اگر ناحیه بیرنگ کمتر از یک سانتیمتر باشد ماکول و اگر بزرگتر باشد لکه نامیده میشود.
این بیماری در حدود یک درصد از جمعیت جهان دیده میشود و اگرچه برای سلامت جسمانی خطرناک نیست، اما میتواند بر کیفیت زندگی و روانیات فرد تأثیر بگذارد. چه کسانی بیشتر در معرض ابتلا به پیسی هستند؟ پیسی در تمام نژادها و هر دو جنسیت رخ میدهد، اما در افرادی با پوست تیرهتر مشخصتر به نظر میرسد.
افرادی که دچار بیماریهای خودایمنی هستند، احتمال ابتلا به پیسی در آنها بیشتر است. از جمله این بیماریها میتوان به کمکاری تیروئید، دیابت نوع ۱، کمخونی پرنیسیوز و بیماری اديسون اشاره کرد. نحوه آغاز و پیشرفت پیسی این بیماری معمولاً با لکههای سفید کوچک روی پوست آغاز شده و با گذشت زمان ممکن است به سایر نقاط بدن گسترش یابد.
نواحی معمول شامل دستها، صورت، پاها و پیشانی است، اما میتواند غشای مخاطی دهان و بینی، ناحیه تناسلی، چشمها و گوش داخلی را نیز درگیر کند. در برخی افراد لکهها سالها در یک اندازه ثابت میمانند، در حالی که در دیگران به سرعت گسترش مییابند.
انواع پیسی به طور کلی پیسی به دو دسته اصلی تقسیم میشود ۱. پیسی غیرقطعهای (نانسگمنتال) این رایجترین نوع است که در آن لکهها به صورت متقارن در هر دو طرف بدن ظاهر میشوند. پیشرفت این نوع معمولاً کندتر است و بیشتر روی نواحی در معرض آفتاب مانند صورت، گردن و دستها دیده میشود. زیرنوعهای آن عبارتند از کلی شایعترین شکل که لکهها در نقاط مختلف پراکنده هستند. مخاطی تنها غشای مخاطی دهان و ناحیه تناسلی را درگیر میکند.
مربوط به صورت لکهها محدود به صورت و نواحی اطراف سوراخهای بدنی هستند. تریکوم دارای سه ناحیه متمایز مرکز کاملاً سفید، حاشیهای با رنگ متوسط و پوست طبیعی. سراسری نوع نادری که بیش از ۸۰ درصد سطح پوست دچار بیرنگی شده است. مکزی لکههای کوچک و محدود که یک تا دو سال ثابت میمانند. ۲. پیسی قطعهای (سگمنتال) این نوع تنها در یک طرف بدن یا یک ناحیه خاص (مانند یک دست یا نیمه صورت) ظاهر شده و پس از ۶ تا ۱۲ ماه ثبات مییابد.
این نوع در جوانان رایجتر است و به روشهای سنتی درمان مانند نوردرمانی و استروئیدهای موضعی پاسخ خوبی نمیدهد. علل و عوامل ریسک پیسی علت دقیق پیسی هنوز به طور کامل مشخص نیست، اما تحقیقات نشان میدهند ترکیبی از عوامل زیر در بروز آن نقش دارد بیماری خودایمنی سیستم ایمنی به اشتباه ملانوسیتها را هدف قرار داده و آنها را تخریب میکند. عوامل ژنتیکی بیش از ۳۰ جهش ژنتیکی شناسایی شده که استعداد ابتلا را افزایش میدهند.
حدود ۳۰ درصد موارد سابقه خانوادگی دارند. استرس اکسیداتیو و محیطی تماس با سموم شیمیایی، سوختنهای شدید آفتابی و استرس جسمی یا روانی شدید میتواند عامل تحریککننده باشد. علائم اصلی پیسی لکههای پوستی یا مخاطی فاقد رنگ (سفید یا روشنتر از پوست اطراف). سفید شدن موها، ابرو و مژهها در ناحیه دچار.پوست در ناحیه لکهها فاقد ملانین بوده و به شدت در برابر آفتاب حساس است.
علائم میتوانند خفیف (فقط چند لکه کوچک) یا شدید (درگیری وسیع پوست) باشند. برخی بیماران پیش از ظاهر شدن لکهها از خارش در ناحیه مورد نظر گزارش میدهند. عوارض و پیامدهای احتمالی اگرچه پیسی خودِ بیماری خطرناکی نیست، اما میتواند عوارضی داشته باشد حساسیت پوستی نواحی بیرنگ فاقد حفاظت ملانین هستند و به سرعت میسوزند. مشکلات چشمی احتمال التهاب عنبیه یا تغییرات شبکیه وجود دارد که معمولاً بینایی را تحت تأثیر نمیگذارد.
بیماریهای خودایمنی همراه ریسک ابتلا به تیروئیدیت، دیابت و کمخونی افزایش مییابد. تأثیرات روانی نگرانی از ظاهر، کاهش اعتماد به نفس، اضطراب، افسردگی و انزوا. خشکی و التهاب پوستی. تشخیص پیسی پزشک پوست معمولاً با معاینه קלینیکی و استفاده از لامپ وود (نور فرابنفش) پیسی را تشخیص میدهد. این لامپ لکهها را درخشان میکند و تفکیک آن از بیماریهای مشابه را آسان میسازد.
برای بررسی بیماریهای خودایمنی همراه، آزمایشهای خونی (مانند عملکرد تیروئید، ویتامین ب۱۲ و آنتیبادیهای خودایمنی) درخواست میشود. در موارد نادر، بیوپسی پوست برای تأیید تشخیص انجام میگیرد. بیماریهای مشابه پیسی (تشخیص تفریقی) لوسمی شیمیایی ناشی از تماس با مواد شیمیایی صنعتی. تینا ورسیکولور (عفونت قارچی) لکههای فلسدار که در پوست تیره روشن و در پوست روشن تیره دیده میشوند.
آلبینیسم بیماری ژنتیکی مادرزادی با کمبود کامل ملانین. پیتریازیس آلبا لکههای فلسدار و روشن که معمولاً در کودکان روی صورت دیده میشود. پیبالدیسم بیماری ژنتیکی که در آن از تولد نواحی فاقد ملانوسیت وجود دارد، برخلاف پیسی که در طول زندگی کسب میشود. روشهای درمان پیسی از آنجا که پیسی عمداً یک مسئله زیبایی است، درمان اجباری نیست.
اما اگر پیشرفت سریع داشته باشد یا بر روانیات بیمار تأثیر منفی بگذارد، گزینههای درمانی زیر وجود دارد ۱. دارودرمانی هیچ دارویی نمیتواند بیماری را به طور قطعی متوقف کند، اما برخی داروها میتوانند پیشرفت را کند کرده و بازر ملانوسیت را تحریک نمایند استروئیدهای موضعی (کورتیکواستروئیدها).مهارکنندههای کلسینورین موضعی (تاکرولیموس، پیمکرولیموس). مهارکنندههای جک (JAK) موضعی مانند روکسولیتینیب (تازه تأیید شده).
آنالوگهای ویتامین د (کلسیپوترین). ۲. نوردرمانی (فوتوتراپی) استفاده از نور فرابنفش باند باریک یا لیزر اکسیمر روش استاندارد برای بازر پوست است. این جلسات معمولاً دو تا سه بار در هفته و برای چند ماه ادامه دارد. ترکیب نور UVA با داروی پسورالن خوراکی (PUVA) برای لکههای وسیع نیز موثر است. ۳.
رنگزدایی (دیپیگمنتاسیون) در مواردی که بیش از ۵۰ درصد پوست دچار شده و درمانهای دیگر بینتیجه مانده، میتوان با استفاده از مونوبنزن، رنگدانه پوست سالم را از بین برد تا یکدست شود. این روش غیرقابل بازگشت است و پوست برای همیشه حساس به آفتاب میماند. ۴. روشهای جراحی مناسب برای بیماران پایدار (بدون پیشرفت در یک سال اخیر) پیوند پوستی (پانچ گرافت) انتقال تکههای کوچک پوست سالم به ناحیه دچار.
پیوند تاول (بلیستر گرافت) ایجاد حباب با مکش و انتقال لایه بالایی پوست. پیوند ملانوسیت (سلولی) جداسازی و کشت ملانوسیتها و تزریق به ناحیه بیرنگ. جراحی در موارد پیشرفت سریع، استعداد کلوئید یا عفونت فعال توصیه نمیشود. ۵. مشاوره روانی پشتیبانی روانی برای مقابله با اضطراب، افسردگی و کاهش اعتماد به نفس ناشی از تغییر ظاهر، بخش مهمی از مدیریت جامع بیماری است.
پیشگیری و مدیریت سبک زندگی چون علت دقیق ناشناخته است، پیشگیری مطلق امکانپذیر نیست. اما اقدامات زیر میتواند به کنترل بیماری کمک کند استفاده مداوم از ضدآفتاب با SPF ۳۰ یا بالاتر. پوشیدن لباسهای محافظتکننده در برابر آفتاب. اجتناب از تروماتیک شدن پوست (برش، سوختن، تراشیدن موهای بدنی در ناحیه لکه). مدیریت استرس با تکنیکهای ریلکساسیون. بررسی دورهای عملکرد تیروئید و ویتامین د. سوالات متداول آیا پیسی ژنتیکی است؟
بله، حدود ۳۰ درصد از موارد پیشینه خانوادگی دارند و ژنهای متعددی در استعداد ابتلا نقش دارند. آیا پیسی دردناک است؟ خیر، خودِ پیسی درد ندارد، اما نواحی بیرنگ بسیار حساس به آفتاب هستند و میسوزند. آیا رنگ پوست با درمان برمیگردد؟ در ۱۰ تا ۲۰ درصد موارد بازر خودبهخود یا با درمان رخ میدهد. پیشبینیکنندههای خوب شامل آغاز قبل از ۲۰ سالگی، پیشرفت سریع در ۶ ماه و درگیری صورت است.
درگیری لبها، نوک انگشتان و نوک پاها پیشبینیکننده بد است. چگونه میتوان لکهها را پنهان کرد؟ استفاده از ضدآفتاب رنگی یا کرمهای پوششی پزشکی (کموفلاژ). رنگآمیزی موهای سفید شده. میکروپیگمنتاسیون (تتو پزشکی) برای نواحی کوچک پایدار. آیا پیسی واگیردار است؟ خیر، پیسی عفونی نیست و از طریق تماس منتقل نمیشود. تفاوت پیسی و پیبالدیسم چیست؟ پیبالدیسم بیماری ژنتیکی مادرزادی است که در آن ملانوسیت از تولد وجود ندارد.
پیسی در طول زندگی به دلیل تخریب ملانوسیتها توسط سیستم ایمنی بروز مییابد. هشدار! این نوشته فقط جنبه آموزشی دارد و برای استفاده از آن ملزم است با پزشک یا متخصص پوست مشورت کنید.