مایکروسافت بینگ چگونه در نگه‌داری دیوار آتش بزرگ چین نقش دارد؟

در بهار ۲۰۲۱ و درست پیش از سی‌ودومین سالگرد کشتار می‌دان تیان‌آن‌من، کاربران بینگ در ایالات متحده و اروپا متوجه محدودیت در دسترسی به مطالب مرتبط با این رویداد شدند. بینگ از نمایش عکس‌های مرد تانک، معترضی که در تظاهرات دموکراسی‌خوا‌هانه سال ۱۹۸۹ در برابر ستون زرهی‌ها ایستاده بود، خودداری می‌کرد و نتیجه‌ای در این باره ارائه نمی‌داد. اگرچه سخنگوی مایکروسافت این اتفاق را خطای انسانی توصیف کرد، اما به‌صورت ناخواسته نسخه محدودشده و چینی بینگ را برای کاربران در سراسر جهان اعمال کرده بود. اکنون در این گزارش نگاهی اجمالی به شیوه همکاری مایکروسافت و دولتمردان پکن در نگه‌داری دیوار آتش بزرگ چین و چالش‌های این همکاری خواهیم داشت.

چالش‌های فعالیت در چین

وجود در چین برای شرکت‌های این‌ترنتی آمریکایی همواره با مشکلاتی همراه بوده و آن‌ها برای فعالیت ملزم به اعمال محدودیت‌هایی در ارائه خدمات آنلاین به کاربران چینی هستند. این چالش‌ها، گوگل و یاهو را به خروج از چین سوق داد و سرویس‌هایی همچون فیس‌بوک، اسنپ‌چت و ایکس (تویی‌تر سابق) را از دسترس خارج کرد.

در ۱ ژوئن ۲۰۰۹، بینگ فعالیت خود را در چین آغاز کرد اما بلافاصله با فیل‌ترینگ دولت مرکزی روبرو شد. اگرچه برداشت اولیه شرکت خطای فنی بود، اما بعدا آشکار شد که سرویس در سطح شبکه از دسترس خارج شده است. به همین دلیل مذاکرات زیادی بین وکلای مایکروسافت و مقامات چینی صورت گرفت که نتیجه آن، بازگشت بینگ به بازار چین بود. برخی گزارش‌های غیر‌رسمی از توافق پشت‌پرده ردموندی‌ها و چینی‌ها برای سانسور این‌ترنت و اعمال محدودیت روی بینگ خبر دادند. در ادامه استراتژی بینگ مبنی بر ارائه نتایج بهتر جستجو‌ها با حاشیه تبلیغات کمتر، توانست موقعیت موتور جستجوی مایکروسافت را در چین تقویت کند.

اما برخلاف مایکروسافت، گوگل تصمیم به خروج از چین گرفت. موتور جستجوی این شرکت در سال ۲۰۰۶ در چین آغاز به کار کرد، اما چهار سال پس از آن، افزایش محدودیت‌ها و دعوای سایبری به زیرساخت‌های آن، سران شرکت را به خروج از بازار چین سوق داد. قطعا بعد از مدتی ایده گسترش موتور جستجوی سانسورشده گوگل برای کاربران چینی (پروژه دراگون‌فای) مطرح شد، اما این طرح در سال ۲۰۱۸ توسط تیم مدیریتی گوگل کنار گذاشته شد.

همکاری مایکروسافت و دولت پکن

مایکروسافت با ارائه نسخه مجزا و چینی بینگ در کنار محدودیت‌های دولت مرکزی، توانسته وجود خود را از سال ۲۰۰۹ تا به امروز ادامه دهد. بیل گیتس، مدیرعامل سابق مایکروسافت، از همکاری با چینی‌ها برای گسترش نوآوری در حوزه‌های سلامت و علم حمایت کرده و نگرانی‌های پیرامون سانسور این‌ترنت در چین را بی‌مورد دانسته است. همکاری گیتس با چینی‌ها پس از کناره‌گیری وی از هیئت‌مدیره مایکروسافت نیز ادامه یافت و از سال ۲۰۲۰ تا به امروز با اشخاص مهمی چون شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، دیدار داشته است.

این سیاست توسط دیگر مدیران ارشد مایکروسافت نیز ادامه داشت و ساتیا نادلا، مدیرعامل جاری شرکت، نیز از نگاهی مشابه در اهمیت ارائه خدمات این‌ترنتی پیروی کرد. با این وجود، نادلا و برخی دیگر از مدیران ارشد، فعالیت‌های شرکت در چین را کم‌اهمیت نشان داده‌اند و مطابق گزارش برد اسمیت، رئیس مایکروسافت، بازار چین تنها ۱.۸ درصد از فروش جهانی شرکت را به خود اختصاص می‌دهد. قطعا با وجود این سهم اندک، بینگ توانسته طی یک دوره پنج‌ماهه در سال ۲۰۲۳ و همچنین ژانویه ۲۰۲۴، رتبه اول را در موتور‌های جستجوی دسکتاپ در چین به دست آورد.

مایکروسافت با ده‌ها هزار شرکت چینی در بخش‌های گوناگون همانند ساخت، مراقبت‌های بهداشتی، انرژی، خودرویی و غیره شراکت دارد. حدود دو سال پیش، یانگ هو، رئیس بخش مایکروسافت در چین، از برنامه‌های خود برای افزایش حداقل ۱۰ هزار نفری نیروی کار شرکت و گسترش گسترده‌تر پروژه‌ها در چین خبر داد. علاوه بر این، مایکروسافت با انتشار مطلبی به زبان چینی در وب‌سایت خود، بر رابطه گسترش‌طلبانه خود با شرکای چینی تأکید کرد و وجود در چین را زمان مناسبی برای جذب استعداد‌ها و دسترسی به فرصت‌های تجاری دانست.

وضعیت این‌ترنت در چین

لیو پنگ‌یو، سخنگوی سفارت چین در واشنگتن، بر دسترسی آزاد به محتوا در چین تأکید دارد و مطابق اظهارات وی، دولت مرکزی از وجود شرکت‌های خارجی برای فعالیت در این سرزمین استقبال می‌کند. با این حال، منتقدان باور دارند که اقدامات تجاری مایکروسافت در چین با تعهدات دموکراتیک این شرکت در تضاد است. یاکیو وانگ، مدیر تحقیقات اندیشکده نیز نوع فعالیت مایکروسافت در چین را برای شرکتی که ادعای دموکراسی دارد، نگران‌کننده می‌داند. قطعا مایکروسافت با این انتقادات موافق نیست و با اعمال حداقل محدودیت‌ها، بینگ را تنها موتور جستجوی قابل‌دسترسی در چین معرفی می‌کند.

با این حال، بینگ به‌طور کلی وب‌سایت‌های خبری غربی و ویکی‌پدیا را سانسور می‌کند. جستجوی کاربران چینی پیرامون نسل‌کشی اقلیت قومی اویغور، نقض حقوق بشر و اردوگاه‌های کار اجباری در بینگ بی‌نتیجه است و آن‌ها با نتایجی چون تکذیبیه‌های رسانه‌های دولتی و تبلیغات علیه رسانه‌های غربی روبرو می‌شوند. مایکروسافت این الگوریتم را برای دیگر کلمات موجود در لیست سیاه چینی‌ها نیز اعمال کرده و جستجوی آن‌ها، نمایش اخبار وب‌سایت‌ها یا رسانه‌های دولتی چین را به همراه دارد. لازم به ذکر است که حتی جستجو‌های مربوط به سانسور دولت چین و راه‌های دور زدن آن نیز فیل‌تر خواهد شد.

فرآیند سانسور این‌ترنت در چین

وقتی کاربر آغاز به جستجو می‌کند، جستجوی او از طریق سرور‌های موجود در چین انجام می‌شود و این سرور‌ها فیل‌تری را برای اطمینان از حذف اطلاعات سانسورشده اعمال می‌کنند. این فرآیند درست شبیه کارکرد گوگل و مایکروسافت در پیروی از قوانین مربوط به محتوای مستهجن یا کپی‌رایت در کشور‌های گوناگون است. اما تفاوت مهم را می‌توان در محتوای مسدود‌شده یافت؛ جایی که سیستم‌های یادگیری ماشین، متون، تصاویر و داده‌های ابری را برای اسکن صفحات وب تحلیل می‌کنند و با بررسی دقیق، نقض یا عدم نقض مقررات داخلی توسط آن محتوا آشکار می‌شود. بر پایه این فرآیند و تحلیل داده‌ها، به هر صفحه امتیازی (نسبت به می‌زان انطباق با قوانین) تعلق می‌گیرد.

از طرفی مقامات چینی گاهی از طریق وکلای مایکروسافت، این شرکت را در جریان آخرین موضوعات غیر‌مجاز و سانسورشده قرار می‌دهند و در برخی اوقات، تیم فنی بینگ به‌صورت خودکار نسبت به تشخیص موارد احتمالی و سانسور آن‌ها اقدام می‌کند. مایکروسافت در بازبینی این محتوا‌ها، نیروی انسانی را به جای هوش مصنوعی و دیگر ابزار‌های آنلاین گمارده تا روند محدود‌سازی به درستی پیش رود. برای مثال در چین، تیم کوچکی از مهندسان عمدتا چینی، ماموریت رصد و کنترل محتوا‌ها را بر عهده دارند. این تیم در کنار بازبینی محتوا‌ها، به گسترش فناوری‌هایی مشغول است که در چین ممنوع اما در نقاط دیگر جهان در دسترسند؛ همانند هوش مصنوعی کوپایلوت در بینگ.

مشکلات احتمالی وجود چینی‌ها در مایکروسافت

تکیه بر نیرو‌های چینی در کنار مزایای کاری، می‌تواند مشکلاتی را برای ردموندی‌ها ایجاد کند. اگرچه رویکرد مایکروسافت بر گسترش جهانی فناوری‌ها تأکید دارد، اما تنش‌های ژئوپلیتیک بین پکن و واشنگتن می‌تواند این رویکرد را تحت الشعاع خود قرار دهد. اکنون مقامات ایالات متحده این سوال را مطرح کرده‌اند که با وجود تضمین‌های ارائه‌شده، آیا ادامه فعالیت‌های مایکروسافت در چین به صلاح است یا خیر؛ چون نگرانی‌هایی پیرامون سوابق حقوق‌بشر چین و فعالیت‌های آن‌ها وجود دارد که ممکن است در آینده تهدیدی برای امنیت ملی آمریکا تلقی شوند.

اما ساتیا نادلا برخلاف مقامات دولتی، وجود در چین را ابزاری برای پیشبرد اهداف ایالات متحده می‌بیند و این شیوه را هدایت مجدد تخصص چینی در مسیر شکل‌گیری مالکیت معنوی آمریکایی می‌داند. نادلا به تحقیقات یادگیری ماشین که با زبان ماندارین انجام می‌شود، اشاره کرده و آن را به معنای همکاری جهانی در گسترش فناوری می‌داند. علاوه بر این، او در مورد بستن دره‌ای پیشرفت و دانش جهانی هشدار داد و آن را نادرستی تاریخی بزرگ برای سرزمین خواند.

سانسور این‌ترنت، الگویی برای دیگر کشور‌ها؟

منتقدان بر این باورند که کشور‌های دیگر می‌توانند از فیل‌ترینگ چین به عنوان الگویی برای ساختار این‌ترنتی خود بهره ببرند. به عنوان مثال، دولت هند بخشی از سیاست این‌ترنتی چین را در سرزمین خود اعمال کرده و روسیه نیز در جستجوی حذف محتوا‌ها و مطالب علیه دولت فدرال در بینگ است. قطعا مایکروسافت می‌گوید که شیوه فعالیتش در چین را برای کشور‌های دیگر اعمال نخواهد کرد.

علاوه بر سانسور تصاویر و اتفاقات مربوط به مرد تانک، محققان آزمایشگاه در مه ۲۰۲۲ به قابلیتی از بینگ پی بردند که نام‌ها و موضوعات حساس چینی را برای کاربران در سراسر جهان، از جمله ایالات متحده و کانادا، فیل‌تر می‌کند. اکنون این نوشته سؤالاتی را پیرامون برقراری تعادل بین سانسور و آزادی بیان در میان کاربران گوناگون مطرح می‌کند و امکان‌پذیر است گفتگو‌های بسیاری را در مورد افت دسترسی به مطالب در دیگر کشور‌ها به وجود آورد.